Biblioteka Rami w Stambule została uznana za najlepszy projekt w kategorii „Grand-Scale Project” w ramach Green Library Awards 2026, konkursu organizowanego przez Międzynarodową Federację Stowarzyszeń i Instytucji Bibliotekarskich (IFLA). Jury doceniło kompleksową transformację XIX-wiecznych koszar wojskowych w nowoczesną bibliotekę, która łączy ochronę zabytkowej architektury z rozwiązaniami przyjaznymi środowisku oraz funkcją otwartej przestrzeni dla mieszkańców.
W tegorocznej, 11. edycji konkursu rywalizowały 62 projekty z 27 krajów. Nagrody, przyznawane przez Sekcję ds. Środowiska, Zrównoważonego Rozwoju i Bibliotek IFLA (ENSULIB), wyróżniają projekty pokazujące, jak biblioteki mogą odpowiadać na współczesne wyzwania związane z ochroną środowiska, a jednocześnie pełnić ważną funkcję społeczną i kulturalną. Wyniki ogłoszono podczas Światowego Kongresu Bibliotek i Informacji IFLA (WLIC 2026) w Busan w Republice Korei.
Chroniąc przeszłość, tworząc przyszłość
Wybudowane w latach 1826–1828 koszary Rami po zakończeniu prac konserwatorskich, renowacyjnych i budowlanych w 2023 roku ponownie otworzyły swoje podwoje jako jedna z wiodących bibliotek w Europie. W trakcie przebudowy zastosowano podejście oparte na ochronie dziedzictwa i jego adaptacyjnym wykorzystaniu, dbając o zachowanie historycznej tożsamości obiektu oraz oryginalnych materiałów.
Biblioteka Rami, o powierzchni zamkniętej wynoszącej 36 000 m², mogąca pomieścić 4 200 osób, jest jednym z głównych centrów informacyjnych w Türkiye (Turcji). Na terenie kompleksu znajdują się m.in. biblioteka cyfrowa, biblioteka dla młodzieży, biblioteka dla dorosłych oraz różnego rodzaju biblioteki specjalistyczne, które zapewniają nowoczesny dostęp do wiedzy dla osób w każdym wieku.
Bioróżnorodność i troska o środowisko
Ochrona bogatego dziedzictwa historycznego to nie jedyny element, na którym opiera się działalność Biblioteki Rami. Zrównoważony rozwój stanowi jeden z fundamentów jej współczesnego projektu. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów kompleksu są rozległe tereny zielone. Zajmują one łącznie 51 000 m², co czyni go obiektem z największą tego typu wewnętrzną powierzchnią w Europie, a na ich terenie znajduje się 696 drzew, około 99 000 krzewów, staw biologiczny oraz obszary porośnięte trzciną. Roślinność wspiera miejską bioróżnorodność i pomaga regulować mikroklimat.
Biblioteka wykorzystuje również rozwiązania pozwalające ograniczyć zużycie zasobów. Woda pozyskiwana z zadaszeń znajduje zastosowanie w nawadnianiu roślinności oraz zasilaniu instalacji sanitarnych. Biblioteka ogranicza również zużycie energii dzięki energooszczędnym urządzeniom, oświetleniu LED, systemom wykorzystującym czujniki oraz energię słoneczną. Placówka prowadzi też selektywną zbiórkę odpadów u źródła, oddziela odpady niebezpieczne, ogranicza plastik jednorazowego użytku oraz cyfryzuje wewnętrzne procesy operacyjne.
Nie tylko środowisko: wymiar społeczny i kulturowy
Biblioteka Rami nie postrzega jednak zrównoważonego rozwoju wyłącznie przez pryzmat ochrony środowiska i dziedzictwa historycznego. Stawia na holistyczne podejście, w którym równie ważną rolę odgrywają aspekty społeczne, kulturowe i edukacyjne – zarówno w organizacji przestrzeni, jak i w ofercie programowej. Dzięki wydarzeniom kulturalnym oraz dostępnym usługom, placówka odpowiada na potrzeby społeczne, edukacyjne i artystyczne mieszkańców, realizując ideę „żywej biblioteki”.
Podejście to znajduje odzwierciedlenie m.in. w inicjatywach wspierających edukację klimatyczną. Obejmują one serwisy informacyjne o tematyce ekologicznej, sesje szkoleniowe oraz warsztaty praktyczne. Działające w bibliotece Centrum Dostępnych Zasobów ułatwia korzystanie z usług placówki osobom w różnym wieku i o zróżnicowanych potrzebach. Z kolei Şifahane, czyli pracownia konserwatorska, odgrywa istotną rolę w ochronie dziedzictwa kulturowego dla przyszłych pokoleń, zajmując się konserwacją i renowacją cennych rękopisów oraz materiałów drukowanych.
Poza dedykowanymi przestrzeniami i funkcjami społecznymi Biblioteka Rami działa przez całą dobę, 7 dni w tygodniu, a w sytuacjach kryzysowych pełni również rolę bezpiecznego miejsca zbiórki. Tym samym stanowi ona kluczowe miejsce publiczne dla wzmacniania odporności społecznej. Dzięki kompleksowym działaniom na rzecz zrównoważonego rozwoju Biblioteka Rami jako pierwsza biblioteka w Türkiye (Turcji) otrzymała certyfikat „Biosphere Sustainable Museum Certification”, a także jako pierwsza w kraju może pochwalić się zarówno „Zero Waste Certificate” (Certyfikatem Zero Waste), jak i „Green Energy Certificate” (Certyfikatem Zielonej Energii).
Od momentu otwarcia w 2023 roku do końca 2025 roku, Bibliotekę Rami odwiedziło ponad 8,2 miliona osób. Obecnie placówka zaprasza świadomych ekologicznie odwiedzających do osobistego doświadczania koncepcji „żywej biblioteki” (holistic living library) – miejsca, w którym historia, kultura, edukacja i troska o środowisko tworzą spójną całość, docenioną na arenie międzynarodowej.
