Türkiye (Turcja) konsekwentnie działa na rzecz ochrony swojego bogatego dziedzictwa kulturowego i odzyskiwania zabytków nielegalnie wywiezionych za granicę. Podczas konferencji prasowej w Muzeach Archeologicznych w Stambule, Minister Kultury i Turystyki Mehmet Nuri Ersoy zaprezentował 100 zabytków, które niedawno powróciły do Türkiye (Turcji) ze Stanów Zjednoczonych. Wydarzenie było również okazją do oficjalnego otwarcia wystawy “No Way Out: Boubon” (Bez wyjścia: Boubon).
Dzięki międzynarodowej współpracy na polu prawnym i naukowym, koordynowanej przez Ministerstwo Kultury i Turystyki, w ostatnim czasie do Türkiye (Turcji) powróciło wiele cennych obiektów ukazujących głębokie historyczne korzenie Anatolii. Jednym z ważniejszych sukcesów w tym obszarze było udaremnienie próby sprzedaży zabytków pochodzących z Anatolii, które w maju 2026 roku wystawił na aukcję jeden z amerykańskich domów aukcyjnych. Ministerstwo natychmiast podjęło działania, przekazując Prokuraturze Okręgowej na Manhattanie oraz służbie HSI (Departament Bezpieczeństwa Wewnętrznego) dokumentację i wyniki badań naukowych. Dzięki temu udało się wstrzymać sprzedaż i doprowadzić do powrotu zabytków do Türkiye (Turcji).
Podczas prezentacji odzyskanych obiektów, Minister Ersoy podkreślił, jak ważne było wsparcie Prokuratury Okręgowej na Manhattanie i HSI, Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Konsulatu Generalnego Republiki Turcji w Nowym Jorku. Podziękował również liniom lotniczym Turkish Airlines za bezpieczne przetransportowanie zabytków do kraju.
Podczas wydarzenia, w którym uczestniczył zastępca Prokuratora Okręgowego na Manhattanie i Szef Wydziału ds. Handlu Antykami Matthew Bogdanos, Minister Ersoy powiedział: „Naszym celem nie jest jedynie zmiana miejsca pokazywania eksponatów, lecz krytyczna refleksja nad pochodzeniem obiektów i przywrócenie im właściwego kontekstu kulturowo-historycznego.” Podkreślił również, że Türkiye (Turcja) będzie nieustannie prowadzić walkę z nielegalnym handlem dobrami kultury.
Wśród 100 odzyskanych obiektów znajdują się zarówno starożytne instrumenty muzyczne, jak i reliefy architektoniczne. Ich powrót do kraju jest kolejnym dowodem zaangażowania Türkiye (Turcji) w zrównoważoną ochronę swojego dziedzictwa kulturowego na arenie międzynarodowej. Z kolei nowo otwarta wystawa „No Way Out: Boubon” przybliża historię zabytków pochodzących ze starożytnego miasta Boubon w prowincji Burdur, na południu kraju. Obiekty te zostały zrabowane i rozproszone po różnych krajach oraz kolekcjach.
100 wyjątkowych zabytków Anatolii
Wśród odzyskanych eksponatów szczególną uwagę zwraca grupa 40 zabytków pochodzących z Horoztepe, miejscowości w dystrykcie Erbaa w prowincji Tokat, w środkowej części regionu Morza Czarnego. Datowane na lata 2300-2000 p.n.e. przedmioty obejmują ceremonialne instrumenty muzyczne, broń i metalowe naczynia. Stanowią one przykład wysokiego poziomu rozwoju metalurgii w Anatolii we wczesnej epoce brązu. Ich odzyskanie, niemal 70 lat po nielegalnym wywiezieniu, było możliwe dzięki połączeniu wyników badań naukowych z analizą materiałów historycznych.
Kolejną ważną grupę stanowią 44 terakotowe płyty architektoniczne pochodzące z miejscowości Düver w prowincji Burdur. W starożytności wykorzystywano je do wykańczania dachów i elewacji budynków. Obiekty, datowane na okres archaiczny (VI wiek p.n.e.), poddano szczegółowej analizie porównawczej, obejmującej ich ornamentykę, konstrukcję i cechy stylistyczne. Następnie prześledzono ich historię na podstawie dokumentów archiwalnych i zapisów dotyczących poszczególnych kolekcji.
Po wcześniejszym odzyskaniu części zabytków z USA w 2022 roku, Danii w 2024 roku oraz z Muzeum Sztuk Pięknych w Wirginii w 2025 r., zwrot pozostałych obiektów z Muzeum J. Paula Getty’ego w Los Angeles pozwolił skompletować cały zbiór. W ramach przygotowywanego projektu zabytki z Düver dołączą do eksponatów z tej samej grupy, które znajdują się w zbiorach Muzeów Archeologicznych w Stambule.
Wśród odzyskanych przedmiotów znalazły się również wyjątkowe pojedyncze dzieła, w tym portret pochodzący ze starożytnego miasta Afrodyzja w prowincji Aydın, leżącego na południowym zachodzie kraju, a także maski teatralne i figurki przedstawiające boginie.
Rozproszone rzeźby z Boubon ponownie połączone po dziesięcioleciach
Wystawa „No Way Out: Boubon” jest zwieńczeniem wieloletnich starań o odzyskanie zabytków i walki z nielegalnym handlem dobrami kultury. Zaprezentowano na niej imponujące posągi z brązu zrabowane ze starożytnego miasta Boubon, położonego w pobliżu wsi İbecik, w dystrykcie Gölhisar w prowincji Burdur.
Rzeźby pierwotnie znajdowały się w Sebastejonie, sanktuarium poświęconym rzymskim cesarzom i rodzinie cesarskiej. W latach 60. XX wieku, podczas nielegalnych wykopalisk, zostały podzielone na części, a następnie przemycone za granicę. W toku szczegółowych badań eksperci porównali ślady łączenia zachowane na stopach posągów z odpowiadającymi im śladami na kamiennych postumentach. Ustalenia te potwierdziły dodatkowo analizy gleby oraz izotopów ołowiu.
W efekcie fragmenty rzeźb, których głowy, torsy i kończyny przez dziesięciolecia znajdowały się w różnych kolekcjach na świecie, ponownie połączono i zaprezentowano na wystawie. Wśród odzyskanych zabytków z Boubon znajdują się posągi przedstawiające cesarzy Lucjusza Werusa, Septymiusza Sewera, Karakallę i Marka Aureliusza.
Odzyskanie zabytków otworzyło nowe możliwości dla badań naukowych. Tureccy archeolodzy kontynuują obecnie prace wykopaliskowe w Boubon, wznowione w 2023 roku pod koordynacją Muzeum Archeologicznego w Burdur.
