Tereny Anatolii w Türkiye (Turcji), stanowiące od tysiącleci kolebkę cywilizacji, nieustannie odsłaniają wspólne dziedzictwo ludzkości skrywane pod powierzchnią ziemi. Rozciągająca się ze wschodu na zachód i z północy na południe Türkiye (Turcja) jawi się niczym muzeum pod gołym niebem, prezentujące cywilizacje, które kształtowały dzieje ludzkości. Projekt „Dziedzictwo dla Przyszłości” ma na celu wyeksponowanie tych niezwykłych znalezisk, poszerzenie zakresu badań archeologicznych w całym kraju oraz zainicjowanie nowej, dynamicznej ery archeologii w Türkiye (Turcji).
W ubiegłym roku w ramach tej inicjatywy odkryto liczne artefakty pochodzące z różnych epok i należące do różnych cywilizacji. Odkrycia te dostarczyły nowego spojrzenia na relacje ludzkości ze światem, czyniąc rok 2025 przełomowym – wzbogacił on doświadczenia odwiedzających stanowiska archeologiczne oraz poszerzył wiedzę na temat dziedzictwa kulturowego. Przyjrzyjmy się najważniejszym odkryciom archeologicznym w Türkiye (Turcji) z ubiegłego roku.
Odkrycia z okresu neolitu
W 2025 roku znaczące odkrycia przyniósł projekt Taş Tepeler (Kamienne Wzgórza), obchodzący wówczas swoje 5‑lecie. Obejmuje on neolityczne stanowiska archeologiczne w prowincji Şanlıurfa. W Karahantepe odkryto niewielkie naczynie z trzema figurkami zwierząt, uznawane za najstarsze znane trójwymiarowe przedstawienie mitologicznej opowieści. Znaleziono tam również filar w kształcie litery T z wyrzeźbioną ludzką twarzą. Ponadto archeolodzy odkryli w Göbeklitepe – obiekcie wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – ludzką postać wmurowaną w ścianę, pełniącą funkcję wotywną, a także rzeźbę człowieka w Sayburç, przedstawiającą zmarłego z charakterystycznie zaciśniętymi ustami. Z kolei w Sefertepe natrafiono na dwa reliefy z ludzkimi twarzami oraz dwustronny koralik z motywem ludzkim.
Symbole luksusu i władzy w starożytnej Troi
Trwające wykopaliska w Troi, w prowincji Çanakkale, doprowadziły do odkrycia złotej broszki z wczesnej epoki brązu (ok. 2500 r. p.n.e.) oraz unikatowego kamienia z jadeitu, który prawdopodobnie był częścią luksusowego przedmiotu. Broszka, używana jako symbol władzy i statusu społecznego, stanowi najlepiej zachowany z zaledwie trzech znanych na świecie egzemplarzy i uznawana jest za jedno z najważniejszych odkryć typologicznych i historycznych ostatnich 100 lat.
Podwodne odkrycia dotyczące osmańskiej żeglugi
Znaczące odkrycia rzucające światło na historię osmańskiej żeglugi dokonano podczas podwodnych wykopalisk na wraku osmańskiego statku Kızlan w pobliżu Datçy, w prowincji Muğla. Jedyny znany w Türkiye (Turcji) wrak osmańskiego statku z XVII wieku ujawnił ponad 30 karabinów janczarskich – muszkietów, ponad 50 humbarów (granatów), tysiące kul, największą kolekcję fajek do tytoniu z okresu osmańskiego oraz chińską porcelanę.
4 500‑letnie figurki przedstawiające bóstwa
Archeolodzy odkryli 4 500‑letnie figurki przedstawiające bóstwa na stanowisku Tavşanlı Höyük w prowincji Kütahya, jednej z największych osad z epoki brązu w zachodniej Anatolii. Posążki, wykonane z marmuru, kości i terakoty, znaleziono ułożone wokół paleniska. Ich odkrycie dostarcza cennych informacji na temat praktyk religijnych tamtego okresu.
Meduza o wężowych włosach nad Morzem Czarnym
W ramach projektu „Dziedzictwo dla przyszłości” trwa renowacja rzymskiej stoa (galerii z kolumnadą) z II wieku n.e., liczącej około 2000 lat, znajdującej się w Amasrze (starożytne miasto Amastris) w prowincji Bartın. Podczas prac restauratorskich prowadzonych w stoie odkryto rzadką rzeźbę „uśmiechniętej” Meduzy. W mitologii znana jest ona jako kobieta potwór o wężowych włosach i ostrych zębach, zamieniająca w kamień każdego, kto na nią spojrzy.
Kolejne odkrycie w Efezie poświęcone Serapisowi
Na terenie wpisanego na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO Efezu, położonego w prowincji Izmir, odkryto wykonaną z terakoty kadzielnicę z reliefem egipskiego boga Serapisa. Dzięki inskrypcji na tylnej stronie kadzielnicy powiązano ją z identycznym artefaktem odnalezionym wcześniej w Domach Tarasowych. Wskazuje to na istnienie warsztatu w Efezie produkującego tego typu przedmioty lub na regularny handel takimi wyrobami.
Eucharystyczne bochenki chleba w prowincji Karaman
Z kolei wykopaliska w Topraktepe (Eirenepolis), starożytnym mieście w prowincji Karaman, doprowadziły do odkrycia pięciu zwęglonych bochenków chleba datowanych na VII–VIII wiek n.e. Eksperci uważają, że chleby te, ozdobione motywami krzyża maltańskiego oraz wizerunkiem Jezusa, mogły być chlebami eucharystycznymi używanymi podczas wczesnochrześcijańskich obrzędów.
Pitosy jako największy kompleks spichlerzy w Van
Podczas wykopalisk archeologicznych prowadzonych w ruinach zamku Kevenli, u podnóża góry Erek w dystrykcie İpekyolu w prowincji Van, odkryto 76 pitosów (wielkich naczyń glinianych) z inskrypcjami klinowymi, używanych przez Urartyjczyków do przechowywania oleju, zboża i różnego rodzaju substancji płynnych. Odnalezione pitosy uznawane są za największy kompleks spichlerzy znaleziony do tej pory w regionie Van.
