Technologia coraz częściej pomaga chronić zabytki i miejsca o znaczeniu historycznym. Türkiye (Turcja), jeden z najważniejszych kierunków turystyki kulturowej na świecie, wykorzystuje ją również do ochrony swojego dziedzictwa. Obok prowadzonych wykopalisk archeologicznych, prac konserwatorskich i międzynarodowych działań na rzecz odzyskiwania nielegalnie wywiezionych zabytków, kraj podejmuje kolejne inicjatywy w tym obszarze. Jedną z nich jest uruchomienie centrum nadzoru i bezpieczeństwa z powietrza przy starożytnym mieście Sardes oraz kurhanach lidyjskich w Bin Tepe w prowincji Manisa. Wpisany na listę UNESCO obszar będzie odtąd monitorowany za pomocą dronów wyposażonych w kamery noktowizyjne i systemy dalekiego zasięgu. Nowe rozwiązanie ma pomóc w wykrywaniu nielegalnych wykopalisk i zapobieganiu uszkodzeniom zabytków.
Sardes, niegdyś stolica Lidii, potężnej cywilizacji epoki żelaza, słynącej z bogactwa, jak i wybicia pierwszych na świecie monet, jest dziś świadectwem bogatej historii Türkiye (Turcji). Nieopodal, w Bin Tepe, znajdują się królewskie nekropolia zajmujące obszar blisko 75 kilometrów kwadratowych. Jest tam ponad 120 grobowców tumulusowych, co czyni je jednymi z największych starożytnych nekropolii na świecie. Sardes i Bin Tepe zostały wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2025 roku. O wpisie zdecydowały wyjątkowe zabytki archeologiczne i architektoniczne, które dokumentują rozwój cywilizacji lidyjskiej w Anatolii.
Nowoczesne technologie w służbie ochrony dziedzictwa
Centrum Nadzoru Lotniczego i Bezpieczeństwa w starożytnym mieście Sardes zostało uroczyście otwarte przez Ministra Kultury i Turystyki, Mehmeta Nuriego Ersoya. Podczas inauguracji Minister podkreślił, że zagrożenia dla stanowisk historycznych na rozległych obszarach należy jak najwcześniej rozpoznawać, powstrzymywać i eliminować. Jak zaznaczył, celem powstania centrum w Sardes jest wykorzystanie technologii do zapobiegania nielegalnym wykopaliskom, zanim do nich dojdzie, oraz gwarancja tego, że zabytki Türkiye (Turcji) pozostaną w miejscu, z którego pochodzą.
Türkiye (Turcja) opiera walkę z nielegalnym handlem dobrami kultury na trzech filarach: zapobieganiu, współpracy międzynarodowej oraz odzyskiwaniu zabytków. Nowe centrum w starożytnym mieście Sardes jest przykładem działań prewencyjnych. Powstało ono w wyniku renowacji dawnego domu ekspedycji archeologicznej w pobliżu wzgórza Karnıyarık Tepe, z widokiem na kurhany w Bin Tepe.
Centrum jest wyposażone w dwa drony dalekiego zasięgu z funkcją noktowizji, wspierane przez trzy systemy antenowe. Personel ochrony przeszedł szkolenie z pilotażu dronów i uzyskał wymagane certyfikaty. Wszelkie podejrzane działania lub próby nielegalnych wykopalisk wykryte przez drony mogą być natychmiast zgłaszane do żandarmerii w celu podjęcia odpowiednich działań.
Doświadczenia zdobyte dzięki pilotażowemu Centrum Nadzoru Lotniczego i Bezpieczeństwa w starożytnym mieście Sardes mogą w przyszłości pomóc w rozwijaniu kolejnych rozwiązań służących ochronie dziedzictwa kulturowego Türkiye (Turcji).
Współpraca na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego
W ramach drugiego filaru walki z przemytem zabytków, czyli współpracy międzynarodowej, Türkiye (Turcja) ściśle współpracuje również z najważniejszymi organizacjami międzynarodowymi, w tym UNESCO, INTERPOLEM, Światową Organizacją Celną oraz Biurem Narodów Zjednoczonych ds. Narkotyków i Przestępczości. W ramach tych działań w 2026 roku na kolejne pięć lat odnowiono podpisane w 2021 roku porozumienie ze Stanami Zjednoczonymi dotyczące ograniczeń w imporcie dóbr kultury. Ponadto wspólne postępowania dochodzeniowe i prawne prowadzone we współpracy z Biurem Prokuratora Okręgowego Manhattanu oraz amerykańską agencją Homeland Security Investigations (HSI) przyniosły znaczące rezultaty w odzyskiwaniu i sprowadzaniu zabytków do Türkiye (Turcji).
13 474 zabytki kultury powróciły do Türkiye (Turcji)
W ramach trzeciego filaru – odzyskiwania zabytków, tureckie władze konsekwentnie poszukują dóbr kultury nielegalnie wywiezionych za granicę, niezależnie od tego, gdzie obecnie się znajdują. Od 2002 roku Türkiye (Turcja) doprowadziła do zwrotu 13 474 zabytków, w tym 9159 w ciągu ostatnich ośmiu lat – wynika z danych przedstawionych przez Ministra Ersoya podczas otwarcia obiektu.
Do najbardziej znaczących przypadków odzyskanych zabytków należą: posąg Marka Aureliusza z brązu pochodzący ze starożytnego miasta Boubon w prowincji Burdur, zwrócony przez Stany Zjednoczone; terakotowe płyty architektoniczne z Düver, sprowadzone ze Stanów Zjednoczonych i Danii; płytki ceramiczne z İzniku odzyskane z Wielkiej Brytanii i Hiszpanii; przedmioty wykonane z brązu, pochodzące z czasów starożytnego królestwa Urartu zwrócone przez Szwajcarię; głowa greckiego boga Erosa, sprowadzona z Wielkiej Brytanii i ponownie połączona z sarkofagiem z Sydamary; fragment mozaiki z Zeugmy, odzyskany ze Stanów Zjednoczonych; oraz inskrypcja z meczetu Bozgoca w Şile, zwrócona przez Niderlandy.
